
مقدمه :
زمرد به گونه سبز خاصی از کانی بریل گویند.این سنگ یکی از باستانی ترین سنگ های ارزشمند شناخته شده توسط بشر است که از هزاره های دور جزو فرهنگ های سرتاسر این کره خاکی بوده است . برای مثال ازتک ها ومایا ها این سنگ را هدیه یک الهه می دانستند . در مصر آنرا سنگی آسمانی و مقدس میدانستند . یونانی ها آنرا تقویت کننده ذهن و روشن بینی می دانستند اما دریغ از آنکه همه ی آنها حاصل زیبایی بی همتای این سنگ نسبت به دیگر کانی ها بود . حال با ما همراه باشید تا ویژگی های این کانی را در این مقاله بررسی کنیم.
ویژگی های کانی شناسی
فرمول شیمایی: Be3Al2(SiO3)6
سختی : 7.5 تا 8
وزن مخصوص : 2.68 تا 2.78
رنگ خاکه : سفید
سیستم تبلور : هگزاگونال
منابع و معادن زمرد :
مقدمه :
این سنگ حاصل رشد کند بلور های سیلیسی واکنش داده با آلومینیوم و برلیوم در سنگ های آتشفشانی اسیدی در فشار و دمای بالا می باشد . به همین دلیل معادن آن نیاز به حفاری های بسیاری می باشند و به دلیل اینکه زمرد سنگی شکننده است منابع آبرفتی آن ارزش چندانی ندارند لذا جویندگان مجبور به حفاری هستند تا به سنگ مادر برسند و زمرد را مستقیما از سنگ مادر جدا کنند .
زمرد یا دوبال یا دوال به فارسی قدیم سنگی است که در پگماتیت ها ،گرانیت ها ،شیست ها و یا حتی سنگ های بازیک گوشته که بعد از اخلاط با سنگ های پوسته ای ماهیت سیلیسی به خود گرفته اند ،یافت می شود.این سنگ در کشور های هند،پاکستان،آمریکا،نروژ،مصر،اتریش،زیمباوه،افغانستان،برزیل،کلمبیا،روسیه وبرمه یافت می شود که به اختصار شرایط زمین شناسی آنرا بیان می کنیم.
شرق آفریقا :
منابع این سنگ در مصر حاصل فعالیت های آتشفشانی بعد از جدا شدن صفحات واگرای عربستان وافریقا است . هرچند که ماگما در ابتدا بازیک بود اما بعد از مخلوط شدن با پوسته خاصیتی اسیدی پیدا کرد و شرایط را برای ساخت کانی بریل مهیا ساخت . معادن زمرد مصر از زمان فرعون در حال برداشت بوده اند . هرچند در حال حاضر آن معادن قدیمی چیزی ندارند اما معادن جوان آن منطقه هنوز کم و بیش زمرد دارند . ولی قسمت پنهان این منابع در عربستان قرار دارند ولی به دلیل عدم وجود دانش کافی این منابع دست نخورده و بکر باقی مانده اند.
آسیا :
منابع موجود در آسیا به جز روسیه همگی بخاطر گسلش و کوه زایی به وجود آمده اند و سنگ تشکیل دهنده آن حاشیه های پوسته های قاره ای بوده اند که بعد فرورانش جزیی به زیر هم ذوب شده و توده های نفوذی اسیدی را به وجود آورده اند . که این توده ها به نوبه خود در سرتاسر هیمالیا ،تبت،هندوکش،آسیای شرقی ، البرز ، زاگرس داخلی و آرارات وجود دارند.این بدان معناست که کانی های خانواده بریل در بسیاری از مناطق ایران به جز جنوب غرب کم یا زیاد پیدا می شوند . ولی به دلیل وفور آهن اکثرا زمرد نیستند بلکه آکومارین(آبی رنگ)هستند . به دلیل قرار گرفتن توده های نفوذی در لایه ای عمیق از سنگ های رسوبی یا دگرگونی حفاری بسیار زیادی را می طلبد .
ولی در مناطقی مانند افغانستان ،هند یا پاکستان به دلیل تنش بیش از حدی که پوسته آنجا متحمل شده اکثر لایه های رویی ریزش کرده اند و توده نفوذی را در دسترس قرار داده اند . این تنش ها به حدی زیاد بود که حتی در تاریخ بشری که تاریخ خردی در پیش تاریخ زمین است ثبت و موجود است . برای اثبات این موضوع کافی است چگونگی پیدایش لعل در بداخشان را مطالعه کنید . بیان می شود که بعد از زلزله ای مهیب کوهی در آن ناحیه ریزش کرد و منابع لعل پیداشد . این علت تفاوت فراوانی و پیدایش این سنگ در اکثر نقاط ایران و سایر قسمت های آسیا شد.
آمریکای جنوبی :
بهترین منابع زمرد جهان در کلمبیا و در مقام دوم برزیل می باشد که همگی هدیه های کوه های آند به این قاره می باشند.کوهستان آندی که خود حاصل فرورانش پوسته ی اقیانوسی به زیر پوسته ی قاره ای می باشد . همین دلیل ترکیبات مذاب در این مناطق بسیار متنوع است به همین دلیل چندین گونه بریل در این منطقه یافت می شود.این منابع عظیم صاحب بزرگترین زمرد های مکشوف در کره ی زمین می باشند . که نشانه وجود فشار بسیار زیادی در مخازن ماگمای این کوهها می باشد . سنگ مادر زمرد در این نواحی میکا،کوارتز شیری،کرومیت و در مواردی شیست های کربناتی می باشند.
آمریکای شمالی :
منابع زمرد آمریکای شمالی حاصل توده های نفوذی اسیدی و نقاط داغ فراوان می باشند که گونه قرمز بریل تنها در این منطقه یافت می شود که به دلیل کمیابی گران ترین گونه بریل است و زمرد رتبه دوم را از لحاظ قیمت دارد و بیشترین حفاری ها در گرانیت سفید انجام می شود.همچنین به جز دو گونه ی مذکور بریل آبی هم در آنجا یافت می شود.هرچند که منابع آمریکای شمالی غنای کمتری نسبت به سایر مناطق دارند اما به دلیل حفاری گسترده با ماشین آلات مجهز آمریکا را به مانند روسیه به یک تولید کننده بزرگ تبدیل کرده . هرچند برعکس روسیه بازار هدف آن داخلی است . به همین دلیل از شهرت کمتری برخورداری است ولی برعکس تمامی معادن آمریکای جنوبی و آسیا و آفریقا ،معادن آمریکای شمالی اکثرا روباز هستند .
کوههای اورال :
در روسیه منابع بریل و زمرد حاصل آتشفشان های باستانی این پوسته هستند به همین دلیل اکثرا با منابع الماس هم راستا هستند .در این کشور همانند کانادا و آمریکا معادن روباز هستند به جز معادن زمرد اورال که آنها مورد حفاری قرار می گیرند ولی تمامی معادن آن بسار پیشرفته هستند و همه منابع را به خوبی استخراج میکنند.این سنگ در معادن این منطقه از دل کوارتز در مجاورت بیوتیت یافت می شود.
بطور کلی سنگ زمرد برعکس الماس و یاقوت سنگی است که استخراج آن نیازمند سرمایه گذاری و خطر کردن است . زیرا سالیانه بیشترین قربانیان معادن سنگ های قیمتی به سنگ زمرد مربوط می شود زیرا این سنگ در بین توده ی مذاب در حال سرد شدن تشکیل می شود . لذا حتی اگر آن توده ی سرد شده را سنگی دیگر در بر نگرفته باشد باز هم شما به حفاری در سنگ آذرین نیاز دارین که این کاری بس دشوار است.
قیمت گذاری
همان طور که بیان شد استخراج این سنگ کاری بس دشوار است لذا قیمت بالایی دارد . ولی از لحاظ مقایسه قیمتی با سایر سنگ های قیمتی پارامتر های دیگری وجود دارند که باید به آنها نیز توجه شود.
پاکی و اندازه زمرد :
در قیمت گذاری زمرد ، پاکی سنگ و وزن یا اندازه آن بسیار مهم است.زیرا درصد بالایی از زمرد های موجود در معادن یا بسیار کوچکند یا بسیار ترک دارند یا مات هستند . محدودیتی که سنگ زمرد در اندازه دارد بیشتر از سایرین است این بدان معناست که اکثرا در اندازه های کوچک پیدا می شوند دوم اینکه شاید یک الماس چهار قیراطی تلالو داشته باشد ولی زمرد تا پنجاه قیراط یا بیشتر نباشد قابل استفاده نیست و زیبایی کمی دارد لذا برای جواهرات اندازه های بزرگتری نسبت به سایر سنگ ها باید داشته باشد .
رنگ زمرد :
مورد دیگر رنگ زمرد است .رنگ زمرد درجه یک می بایست سبز قوی و زنده باشد و ته رنگ های سبز لجنی کمرنگ یا مایل به آبی را نداشته باشد.در واقع سبز کاجی را برای زمرد در نظر می گیرند چون اگر رنگ های لجنی ،مایل به آبی ویا سبز سروی داشته باشد دیگر زمرد نام نمیگیرد بلکه به آن بریل سبز می گویند و این سنگ قیمتی پایین تر از زمرد دارد . به همین سبب است که شما مشاهده می کنید که گاهی افراد عادی ادعا دارند که زمردی مثلا 10 گرمی را یک الی دو میلیون خریداری کرده اند . در حالی که آن سنگ بریل سبزی است .سپس رنگ آن بهسازی شده و ترک های آن با روغن پر شده است . در حالی که این زمرد در کشور های مبدا مثل برزیل بسیار ارزان تر هستند .
معاملات زمرد :
فی الواقع دلال ها سود اصلی را از این سنگ ها می برند و متاسفانه این مشکلی است که گریبان گیر قسمت اعظم بازار های سنگ قیمتی ایران است .در واقع از لحاظ کانی شناسی بهترین زمرد،زمردی است که فلزات رنگ زا در آن کروم و وانادیوم هستند و کمترین آهن را دارند . همچنین باید در محل تشکیل آنها گسلش بر آنها کمترین اثر را بگذارد .البته در مورد قیمت باید عرض کنم که دو استثنای قیمت زمرد چشم گربه و زمرد استار است که گران ترین نمونه های زمرد هستند.این زمرد ها گاهی رنگ درجه یکی ندارند اما به دلیل نوع خاص درخششان و کمیابی آن بسیار قیمتی اند.
هم خانواده های زمرد
کانی بریل با توجه به نوع ناخالصی های خود رنگ های متفاوتی می گیرد . زمرد گونه ی کروم ،وانادیوم دار بریل است.اکومارین نوع آبی باز و آهن دار بریل است.مورگانیت صورتی رنگ ،رنگ خود را از منگنز می گیرد.بریل قرمز رنگ خود را از همراهی کروم و منگنز میگیرد.
هم خانواده های دیگر آنها کریزوبریل ها هستند که کانی الکساندریت نیز یکی از خانواده گران قیمت سیلیسکات های برلیوم آلومینیوم است.
تشخیص زمرد
سنگ زمرد مانند سایر سنگ ها ویژگی های خاص کانی شناسی خود را دارد اما آنچه که هست برای عموم غیر قابل استفاده است . زیرا سنجش پارامتر های گوهر شناسی یک گوهر تراش خورده مستلزم استفاده از ابزار و دستگاه های متفاوتی می باشد . ولی برای اینکه اگر سنگی در طبیعت پیدا کردید و خواستید بدانید که زمرد است یا نه ابتدا توجه کنید که بلور های زمرد بلور های شش وجهی هستند ثانیا سختی بالایی دارند یعنی باید عقیق های عادی را خط بیاندازند . منظورم از عقیق های عادی ،عقیق های ژئودی است.پس از سنجیدن این شرایط برای فروش می بایست از یک جای معتبر برای آن شناسنامه بگیرید.فقط مطمئن باشید که جای معتبری برای شما شناسنامه صادر کند.
مطلب دیگر زمرد های مورد بهسازی در حرارت و روغن هستند که ممکن است به جای یک سنگ خوب بفروش برسد . یا سنگ شما با آن مقایسه قیمتی و خریداری گردد . پس مواظب این مسایل هم باشید.البته انواع زمرد های سنتزی به روش های متنوعی وجود دارند که بسیار مشکل زا هستند.
جهت مشاهده سایر مقالات به لینک زیر مراجعه فرمایید :
https://manasang.ir/category/blog/
ما را در اینستاگرام دنبال کنید :
تشکر از مقاله خوبتون. کامل متوجه شدم از سنگ زمرد
خوشحالم بابت این موضوع. مانا باشید🌹
سلام من مقاله شما راخواندم بسیار آموزنده بود تشکر ازشما